مارجین چیست؟ آشنایی با انواع مارجین و نحوه محاسبه آن در فیوچرز

مارجین (Margin) در معاملات فیوچرز به سرمایه‌ای گفته می‌شود که معامله‌گر برای باز کردن و نگهداری یک موقعیت معاملاتی به عنوان وثیقه اختصاص می‌دهد. این سرمایه به معامله‌گر اجازه می‌دهد با استفاده از اهرم، موقعیتی بزرگ‌تر از مبلغی که درگیر معامله کرده است باز کند. برای مثال، برای باز کردن یک موقعیت هزار دلاری با اهرم ۱۰، در محاسبه ساده به ۱۰۰ دلار مارجین اولیه نیاز است. این مبلغ کارمزد یا هزینه خرید دارایی نیست، بلکه پشتوانه‌ای برای پوشش تعهدات و زیان احتمالی معامله محسوب می‌شود.

شناخت مارجین یکی از مباحث ضروری در آموزش فیوچرز است، زیرا میزان وثیقه، اهرم معاملاتی و شرایط لیکویید شدن ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند. با این حال، مارجین بیشتر همیشه به معنای ریسک کمتر نیست. معامله‌گر باید علاوه بر مقدار وثیقه، ارزش کل موقعیت، فاصله حد ضرر و میزان سرمایه‌ای را که در صورت حرکت نامطلوب بازار از دست می‌دهد نیز بررسی کند.

مارجین در ارز دیجیتال چیست؟

در بازار ارزهای دیجیتال، مارجین سرمایه‌ای است که برای پشتیبانی از موقعیت‌های اهرمی استفاده می‌شود. در قراردادهای فیوچرز، معامله‌گر می‌تواند بدون خرید مستقیم دارایی پایه، از افزایش یا کاهش قیمت آن سود بگیرد. برای باز کردن چنین موقعیتی باید مقدار مشخصی وثیقه در حساب معاملاتی وجود داشته باشد.

دارایی مورد استفاده برای تامین مارجین به نوع قرارداد بستگی دارد. در بسیاری از قراردادهای خطی، استیبل کوین‌هایی مانند تتر به عنوان وثیقه استفاده می‌شوند. در مقابل، برخی قراردادهای معکوس با ارز دیجیتالی مانند بیت کوین وثیقه‌گذاری و تسویه می‌شوند. در حساب‌های چنددارایی نیز ممکن است چند ارز مختلف با ضرایب مشخص برای تامین مارجین پذیرفته شوند.

برای درک بهتر، فرض کنید معامله‌گری ۵۰۰ تتر در حساب فیوچرز دارد و تصمیم می‌گیرد یک موقعیت خرید بیت کوین به ارزش ۱۰۰۰ تتر باز کند. اگر اهرم معامله ۵ باشد، مارجین اولیه در محاسبه ساده برابر با ۲۰۰ تتر خواهد بود.

در این حالت، معامله‌گر ۲۰۰ تتر را به عنوان وثیقه اختصاص داده، اما سود و زیان او بر اساس موقعیت هزار تتری محاسبه می‌شود. اگر قیمت بیت کوین ۲ درصد کاهش پیدا کند، موقعیت خرید حدود ۲۰ تتر زیان ناخالص خواهد داشت. این زیان معادل ۱۰ درصد مارجین اولیه است، در حالی که قیمت دارایی فقط ۲ درصد تغییر کرده است.

نکته مهم این است که معاملات فیوچرز با معاملات مارجین در بازار اسپات تفاوت دارند. در معاملات مارجین اسپات، معامله‌گر ممکن است برای خرید یا فروش یک دارایی، از صرافی وام دریافت کند و بابت آن بهره بپردازد. اما در فیوچرز، معامله روی یک قرارداد مشتقه انجام می‌شود و باز کردن موقعیت لزوما به معنای دریافت وام واقعی یا مالکیت دارایی پایه نیست.

مارجین در معاملات فیوچرز چگونه کار می‌کند؟

هنگامی که معامله‌گر سفارشی در بازار فیوچرز ثبت می‌کند، صرافی بررسی می‌کند که موجودی واجد شرایط حساب برای تامین مارجین و هزینه‌های موردنیاز کافی باشد. پس از اجرای سفارش، مقدار مشخصی از سرمایه به عنوان پشتوانه موقعیت درگیر می‌شود.

از این مرحله به بعد، تغییر قیمت دارایی باعث ایجاد سود یا زیان تحقق‌نیافته خواهد شد. اگر بازار در جهت موقعیت حرکت کند، ارزش خالص پشتوانه معامله افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، حرکت قیمت برخلاف جهت معامله می‌تواند پشتوانه موقعیت را کاهش دهد و آن را به محدوده لیکویید شدن نزدیک کند.

فرض کنید یک معامله‌گر با ۱۰۰ تتر مارجین و اهرم ۱۰، موقعیت خریدی به ارزش ۱۰۰۰ تتر روی اتریوم باز کرده است. افزایش ۴ درصدی قیمت اتریوم، در شرایط ساده، حدود ۴۰ تتر سود ناخالص ایجاد می‌کند. اگر قیمت ۴ درصد کاهش یابد، همین مقدار زیان به وجود می‌آید.

در هر دو حالت، قیمت فقط ۴ درصد جابه‌جا شده، اما سود یا زیان نسبت به مارجین اولیه به ۴۰ درصد رسیده است. دلیل این اختلاف، محاسبه سود و زیان بر اساس اندازه واقعی موقعیت است.

تا زمانی که معامله بسته نشده، سود یا زیان تحقق‌نیافته با تغییر قیمت مرجع صرافی تغییر می‌کند. پس از بستن معامله، سود یا زیان تحقق‌یافته و هزینه‌های معاملاتی در موجودی حساب منعکس می‌شوند.

انواع مارجین در معاملات فیوچرز

اصطلاح مارجین در بخش‌های مختلف پنل فیوچرز دیده می‌شود، اما تمام این اعداد مفهوم یکسانی ندارند. مارجین اولیه، مارجین نگهداری و مارجین اختصاص‌یافته به موقعیت هرکدام کاربرد متفاوتی دارند.

مارجین اولیه (Initial Margin) چیست؟

مارجین اولیه حداقل وثیقه موردنیاز برای باز کردن یک موقعیت است. این مبلغ عمدتا به ارزش موقعیت، اهرم انتخابی و الزامات ریسک صرافی بستگی دارد.

برای مثال، اگر معامله‌گری بخواهد موقعیتی به ارزش ۲۰۰۰ تتر با اهرم ۱۰ باز کند، مارجین اولیه در محاسبه ساده برابر با ۲۰۰ تتر خواهد بود. با افزایش اهرم به ۲۰، برای همان موقعیت تقریبا ۱۰۰ تتر مارجین اولیه نیاز دارد.

کاهش مارجین اولیه به معنای کاهش زیان احتمالی نیست. اگر ارزش هر دو موقعیت ۲۰۰۰ تتر باشد، کاهش یک درصدی قیمت دارایی برای هر دو موقعیت خرید، حدود ۲۰ تتر زیان ناخالص ایجاد می‌کند.

تفاوت در این است که معامله دارای اهرم بالاتر، پشتوانه اولیه کمتری دارد و معمولا زودتر به محدوده لیکویید شدن نزدیک می‌شود. البته کارمزدهای احتمالی، محدودیت اهرم و سطح ریسک قرارداد نیز می‌توانند مبلغ واقعی موردنیاز برای باز کردن معامله را تغییر دهند.

مارجین نگهداری (Maintenance Margin) چیست؟

مارجین نگهداری حداقل پشتوانه موردنیاز برای باز نگه داشتن یک موقعیت معاملاتی است. برخلاف مارجین اولیه که برای ورود به معامله اهمیت دارد، مارجین نگهداری در تعیین شرایط ادامه فعالیت موقعیت و آغاز فرایند لیکویید شدن نقش دارد.

صرافی‌ها نرخ مارجین نگهداری را بر اساس قرارداد و سطح ریسک تعیین می‌کنند. معمولا با بزرگ‌تر شدن اندازه موقعیت و ورود به سطوح ریسک بالاتر، مقدار وثیقه نگهداری موردنیاز نیز افزایش پیدا می‌کند.

فرض کنید معامله‌گری یک موقعیت ۲۰۰۰ تتری دارد و نرخ مارجین نگهداری در سطح فعلی آن، به صورت فرضی ۰.۵ درصد است. در یک محاسبه ساده، مارجین نگهداری حدود ۱۰ تتر خواهد بود.

این عدد به معنای آن نیست که معامله‌گر می‌تواند تمام مارجین اولیه خود را از دست بدهد و همچنان معامله را باز نگه دارد. اگر پشتوانه باقی‌مانده به سطح الزامات نگهداری برسد، صرافی ممکن است فرایند کاهش یا بستن اجباری موقعیت را آغاز کند.

در محاسبات واقعی ممکن است علاوه بر نرخ نگهداری، تعدیل مربوط به سطح ریسک، کارمزد بستن معامله و سایر الزامات صرافی نیز لحاظ شوند.

مارجین موقعیت و مارجین آزاد چه تفاوتی دارند؟

در پنل معاملات معمولا چند عدد مرتبط با موجودی و وثیقه دیده می‌شود. شناخت این اعداد کمک می‌کند معامله‌گر متوجه شود چه مقدار سرمایه درگیر معاملات شده و چه بخشی از موجودی هنوز قابل استفاده است.

مارجین موقعیت (Position Margin) به پشتوانه اختصاص‌یافته به یک معامله اشاره دارد. موجودی قابل استفاده (Available Balance) نیز نشان می‌دهد چه مقدار از سرمایه واجد شرایط حساب، با توجه به سفارش‌ها، موقعیت‌ها و قوانین صرافی، برای عملیات جدید در دسترس است.

اصطلاح Margin Balance هم معمولا برای نمایش ارزشی از حساب به کار می‌رود که سود و زیان تحقق‌نیافته را در محاسبات مربوط به وثیقه و ریسک لحاظ می‌کند. تعریف دقیق این اصطلاح در حساب‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد.

این اعداد را نباید جایگزین یکدیگر دانست. برای مثال، ممکن است معامله‌گر موجودی آزاد کافی برای باز کردن موقعیت جدید داشته باشد، اما به دلیل زیان معاملات باز، وضعیت ریسک حساب او نامناسب باشد.

تفاوت مارجین کراس و ایزوله چیست؟

کراس (Cross) و ایزوله (Isolated) دو حالت رایج مدیریت وثیقه در معاملات فیوچرز هستند. تفاوت اصلی آن‌ها به این موضوع برمی‌گردد که برای پشتیبانی از هر موقعیت، چه مقدار از موجودی حساب می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

مارجین ایزوله (Isolated Margin)

در حالت ایزوله، مقدار مشخصی از سرمایه به یک موقعیت اختصاص پیدا می‌کند. زیان معامله در شرایط معمول به وثیقه همان موقعیت محدود می‌شود و سایر موجودی حساب به صورت خودکار برای جبران زیان آن استفاده نخواهد شد.

فرض کنید موجودی حساب فیوچرز ۱۰۰۰ تتر است و معامله‌گر یک موقعیت را با ۱۰۰ تتر مارجین ایزوله باز می‌کند. اگر این موقعیت لیکویید شود، معمولا همان ۱۰۰ تتر اختصاص‌یافته در معرض از دست رفتن قرار دارد و ۹۰۰ تتر باقی‌مانده مستقیما برای حفظ معامله مصرف نمی‌شود.

البته اگر معامله‌گر مارجین بیشتری به موقعیت اضافه کند یا امکان تامین خودکار وثیقه را فعال کرده باشد، مقدار سرمایه در معرض خطر افزایش پیدا می‌کند. کارمزدها و نحوه تسویه نیز تابع قوانین قرارداد و صرافی هستند.

مزیت اصلی ایزوله این است که معامله‌گر می‌تواند پشتوانه هر موقعیت را جداگانه مدیریت کند. با این حال، محدود بودن وثیقه باعث می‌شود یک حرکت نامطلوب قیمت، در صورت کافی نبودن حاشیه امنیت، زودتر معامله را به لیکویید شدن برساند.

مارجین کراس (Cross Margin)

در حالت کراس، موجودی واجد شرایط حساب یا مجموعه موقعیت‌های مشمول یک سازوکار مشترک، برای تامین وثیقه استفاده می‌شود. به این ترتیب، زیان یک موقعیت می‌تواند از موجودی آزاد و در برخی ساختارها از ارزش خالص سایر موقعیت‌ها پوشش داده شود.

فرض کنید معامله‌گر هزار تتر در حساب فیوچرز دارد و یک موقعیت با مارجین اولیه ۱۰۰ تتر باز می‌کند. در حالت کراس، زیان بالقوه این موقعیت لزوما به همان ۱۰۰ تتر محدود نیست. اگر معامله برخلاف جهت بازار حرکت کند، بخش بیشتری از موجودی واجد شرایط می‌تواند درگیر حفظ آن شود.

این ویژگی گاهی به معامله فرصت بیشتری برای تحمل نوسانات موقت می‌دهد، اما خطر مهمی نیز دارد. اگر چند موقعیت به صورت هم‌زمان وارد زیان شوند، ممکن است موجودی مشترک حساب به سرعت کاهش پیدا کند و چند معامله تحت تاثیر قرار بگیرند.

نکته دیگر اینکه کراس لزوما تمام دارایی‌های موجود در صرافی را در معرض خطر قرار نمی‌دهد. دامنه وثیقه مشترک به ساختار حساب، نوع دارایی و تنظیمات پلتفرم وابسته است.

جدول مقایسه مارجین کراس و ایزوله

انتخاب میان کراس و ایزوله به روش معامله‌گری و شیوه مدیریت ریسک بستگی دارد. ایزوله امکان محدود کردن وثیقه هر معامله را فراهم می‌کند، اما کراس از موجودی مشترک برای پشتیبانی از موقعیت‌ها استفاده می‌کند. هیچ‌کدام به تنهایی تضمین‌کننده حفظ سرمایه نیستند.

فرمول محاسبه مارجین در فیوچرز

برای محاسبه تقریبی مارجین اولیه در قراردادهای فیوچرز خطی می‌توان ارزش اسمی موقعیت را بر اهرم انتخابی تقسیم کرد.

مارجین اولیه = ارزش کل موقعیت ÷ اهرم معاملاتی

فرض کنید معامله‌گری قصد دارد موقعیتی به ارزش ۱۵۰۰ تتر با اهرم ۵ باز کند:

۱۵۰۰ ÷ ۵ = ۳۰۰ تتر

بنابراین مارجین اولیه در این مثال ۳۰۰ تتر است.

اگر اهرم از ۵ به ۱۵ افزایش پیدا کند و اندازه موقعیت همچنان ۱۵۰۰ تتر باقی بماند، مارجین اولیه به حدود ۱۰۰ تتر کاهش پیدا می‌کند.

این فرمول برای محاسبات مقدماتی کاربرد دارد، اما ممکن است مبلغ موردنیاز در پنل صرافی کمی متفاوت باشد. هزینه اجرای سفارش، کارمزد احتمالی بستن موقعیت، سطح ریسک، محدودیت حجم و نوع قرارداد از عواملی هستند که باید در نظر گرفته شوند.

نحوه محاسبه ارزش کل موقعیت

در قراردادهای خطی، اگر مقدار دارایی پایه و قیمت ورود مشخص باشد، ارزش اسمی موقعیت در زمان ورود به شکل زیر محاسبه می‌شود:

ارزش موقعیت = تعداد واحد دارایی × قیمت ورود

برای مثال، اگر معامله‌گری ۰.۰۴ بیت کوین را در قیمت ۵۰ هزار دلار وارد یک موقعیت فیوچرز کند، ارزش اولیه موقعیت برابر است با:

۰.۰۴ × ۵۰,۰۰۰ = ۲۰۰۰ دلار

اگر اهرم معامله ۱۰ باشد، مارجین اولیه تقریبی معادل ۲۰۰ دلار خواهد بود.

این محاسبه برای قراردادهای خطی با ساختار متعارف مناسب است. در قراردادهای معکوس یا قراردادهایی با اندازه مشخص برای هر واحد، فرمول ارزش موقعیت و وثیقه می‌تواند متفاوت باشد.

مثال محاسبه مارجین و سود و زیان

فرض کنید قیمت بیت کوین هنگام ورود ۵۰ هزار دلار است. معامله‌گر یک موقعیت خرید به ارزش ۲۰۰۰ تتر با اهرم ۱۰ باز می‌کند و مارجین اولیه او ۲۰۰ تتر است.

اگر قیمت بیت کوین به ۵۱ هزار دلار افزایش یابد، یعنی ۲ درصد رشد کند، سود ناخالص موقعیت ۴۰ تتر خواهد بود.

۲۰۰۰ × ۰.۰۲ = ۴۰ تتر

این مبلغ معادل ۲۰ درصد مارجین اولیه است. اگر قیمت به ۴۹ هزار دلار کاهش پیدا کند، موقعیت خرید ۴۰ تتر زیان ناخالص خواهد داشت.

این جدول مربوط به یک موقعیت خرید خطی با اندازه ثابت است. کارمزد، فاندینگ، لغزش قیمت و احتمال لیکویید شدن در محاسبات لحاظ نشده‌اند. بازده واقعی معامله ممکن است متفاوت باشد.

نحوه محاسبه سود و زیان موقعیت لانگ و شورت

در قراردادهای خطی، برای محاسبه سود و زیان ناخالص باید جهت موقعیت نیز مشخص باشد.

در موقعیت خرید یا لانگ (Long):

سود یا زیان = (قیمت خروج − قیمت ورود) × تعداد واحد دارایی

در موقعیت فروش یا شورت (Short):

سود یا زیان = (قیمت ورود − قیمت خروج) × تعداد واحد دارایی

برای مثال، فرض کنید یک موقعیت شورت معادل ۰.۰۴ بیت کوین در قیمت ۵۰ هزار دلار باز شده است. اگر قیمت به ۴۹ هزار دلار کاهش پیدا کند، سود ناخالص معامله برابر با ۴۰ دلار خواهد بود. اما افزایش قیمت به ۵۱ هزار دلار، ۴۰ دلار زیان ایجاد می‌کند.

بنابراین افزایش و کاهش قیمت، بسته به جهت معامله، نتایج متفاوتی دارند. اهرم به خودی خود علامت سود و زیان را تغییر نمی‌دهد و تنها رابطه اندازه موقعیت با وثیقه موردنیاز را مشخص می‌کند.

تفاوت مارجین و اهرم معاملاتی

مارجین و اهرم ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما نباید آن‌ها را یک مفهوم دانست. مارجین مقدار سرمایه‌ای است که به عنوان پشتوانه معامله اختصاص پیدا می‌کند، در حالی که اهرم نسبت ارزش موقعیت به مارجین اولیه موردنیاز را نشان می‌دهد.

برای مثال، باز کردن یک موقعیت هزار تتری با ۱۰۰ تتر مارجین اولیه به معنای استفاده از اهرم ۱۰ است. اگر برای همان موقعیت ۲۰۰ تتر مارجین اولیه لازم باشد، نسبت اهرم برابر با ۵ خواهد بود.

یکی از برداشت‌های اشتباه این است که اهرم بالاتر همیشه سود دلاری بیشتری ایجاد می‌کند. اگر ارزش موقعیت ثابت بماند، تغییر اهرم به تنهایی مقدار سود و زیان ناخالص حاصل از یک تغییر قیمت مشخص را عوض نمی‌کند.

دو معامله‌گر را در نظر بگیرید که هرکدام موقعیت خرید هزار تتری روی بیت کوین باز کرده‌اند. نفر اول از اهرم ۵ و نفر دوم از اهرم ۲۰ استفاده کرده است. کاهش ۲ درصدی قیمت، برای هر دو موقعیت تقریبا ۲۰ تتر زیان ناخالص ایجاد می‌کند.

تفاوت در مقدار مارجین اولیه و بازده نسبت به آن است. معامله‌گر اول در محاسبه ساده ۲۰۰ تتر مارجین و معامله‌گر دوم ۵۰ تتر مارجین اختصاص داده است. بنابراین زیان ۲۰ تتری برای نفر اول معادل ۱۰ درصد و برای نفر دوم معادل ۴۰ درصد مارجین اولیه خواهد بود.

اگر معامله‌گر با افزایش اهرم، اندازه موقعیت را نیز بزرگ‌تر کند، سود و زیان دلاری هم افزایش می‌یابد. به همین دلیل بررسی اهرم بدون توجه به ارزش واقعی معامله، تصویر دقیقی از ریسک ارائه نمی‌دهد.

رابطه مارجین با لیکویید شدن معاملات

لیکویید شدن (Liquidation) زمانی اتفاق می‌افتد که پشتوانه یک موقعیت یا حساب دیگر الزامات مارجین نگهداری صرافی را تامین نکند و سیستم مدیریت ریسک برای کاهش یا بستن اجباری معامله وارد عمل شود.

هنگامی که یک موقعیت وارد زیان می‌شود، سود و زیان تحقق‌نیافته منفی می‌تواند ارزش خالص پشتوانه آن را کاهش دهد. اگر این مقدار به محدوده موردنیاز برای نگهداری معامله برسد، امکان لیکویید شدن وجود دارد.

قیمت لیکویید شدن فقط به اهرم وابسته نیست. قیمت ورود، اندازه موقعیت، وثیقه اختصاص‌یافته، نرخ مارجین نگهداری، هزینه‌های احتمالی و حالت کراس یا ایزوله هم بر آن تاثیر می‌گذارند. در حالت کراس، موجودی آزاد و وضعیت سایر معاملات مشترک نیز می‌توانند قیمت لیکویید شدن را تغییر دهند.

چرا لیکویید شدن قبل از تمام شدن مارجین اتفاق می‌افتد؟

برخی معامله‌گران تصور می‌کنند تا زمانی که کل مارجین اولیه از بین نرفته باشد، موقعیت باز می‌ماند. این تصور درست نیست، زیرا صرافی علاوه بر وثیقه اولیه، حداقل پشتوانه نگهداری را نیز در نظر می‌گیرد.

فرض کنید یک موقعیت با ۲۰۰ تتر مارجین اولیه باز شده و در یک مثال ساده، مارجین نگهداری آن ۱۰ تتر است. با افزایش زیان تحقق‌نیافته، پشتوانه باقی‌مانده کاهش پیدا می‌کند. زمانی که ارزش این پشتوانه به الزامات نگهداری برسد، امکان آغاز لیکویید شدن وجود دارد؛ حتی اگر از نظر حسابداری هنوز تمام ۲۰۰ تتر اولیه از بین نرفته باشد.

به همین دلیل نمی‌توان با تقسیم عدد ۱۰۰ بر اهرم، قیمت دقیق لیکویید شدن را محاسبه کرد. چنین محاسبه‌ای فقط یک تخمین بسیار ساده از حساسیت موقعیت به تغییر قیمت است و نرخ نگهداری، هزینه‌ها و جزئیات قرارداد را در نظر نمی‌گیرد.

نقش Mark Price در لیکویید شدن

در بسیاری از صرافی‌های فیوچرز، معیار مهم برای ارزیابی ریسک موقعیت و فعال شدن لیکوییدیشن، قیمت مرجع یا Mark Price است.

این قیمت با آخرین قیمت معامله‌شده در بازار (Last Price) تفاوت دارد. صرافی‌ها برای محاسبه Mark Price از روش‌هایی استفاده می‌کنند که معمولا به اطلاعات قیمت شاخص و بازارهای مرجع وابسته است. هدف این سازوکار کاهش تاثیر نوسانات غیرعادی و معاملات لحظه‌ای بر ارزیابی موقعیت‌هاست.

به همین دلیل ممکن است معامله‌گر روی نمودار معمولی قیمت به عدد لیکوییدیشن نرسیده باشد، اما به دلیل رسیدن Mark Price به محدوده مربوط، موقعیت او بسته شود.

برای بررسی فاصله واقعی معامله تا لیکویید شدن، باید به قیمت مرجع، قیمت لیکویید شدن نمایش‌داده‌شده و الزامات ریسک همان صرافی توجه کرد.

مارجین کال (Margin Call) چیست؟

مارجین کال هشداری است که ممکن است هنگام نزدیک شدن وضعیت پشتوانه حساب به سطح خطر صادر شود. این هشدار به معامله‌گر اطلاع می‌دهد که برای حفظ موقعیت احتمالا به کاهش ریسک یا تامین وثیقه بیشتر نیاز دارد.

مارجین کال و لیکویید شدن یکسان نیستند. هشدار مربوط به کمبود پشتوانه است، اما لیکوییدیشن به بسته شدن اجباری تمام یا بخشی از موقعیت اشاره دارد.

نکته مهم این است که دریافت هشدار قبل از لیکویید شدن تضمین‌شده نیست. در نوسانات شدید، ممکن است فاصله زمانی کافی برای واکنش معامله‌گر وجود نداشته باشد.

نسبت مارجین (Margin Ratio) چیست؟

نسبت مارجین یکی از شاخص‌هایی است که برای بررسی وضعیت ریسک موقعیت یا حساب استفاده می‌شود. این شاخص نشان می‌دهد الزامات نگهداری چه نسبتی با پشتوانه محاسبه‌شده دارند.

برای مثال، در ساختاری که نسبت مارجین از تقسیم مارجین نگهداری بر Margin Balance محاسبه می‌شود، افزایش نسبت به سمت ۱۰۰ درصد نشانه نزدیک شدن حساب به آستانه لیکویید شدن است.

با این حال، تمام صرافی‌ها نسبت مارجین را به یک شکل نمایش نمی‌دهند. برخی پلتفرم‌ها از معیارهایی مانند Margin Level یا درصد سلامت حساب استفاده می‌کنند که جهت تفسیر آن‌ها ممکن است متفاوت باشد. بنابراین پیش از تصمیم‌گیری باید تعریف شاخص در همان صرافی بررسی شود.

توجه به این نسبت به‌ویژه در معاملات کراس اهمیت دارد، زیرا وضعیت ریسک حساب ممکن است تحت تاثیر چند موقعیت هم‌زمان قرار بگیرد.

اضافه کردن مارجین چه تاثیری بر معامله دارد؟

در حالت ایزوله، بسیاری از صرافی‌ها امکان اضافه کردن مارجین به موقعیت باز را فراهم می‌کنند. این کار مقدار وثیقه معامله را افزایش می‌دهد و در صورت ثابت ماندن سایر شرایط، معمولا فاصله قیمت فعلی تا لیکویید شدن را بیشتر می‌کند.

فرض کنید معامله‌گری یک موقعیت خرید با ۱۰۰ تتر مارجین اولیه باز کرده و پس از کاهش قیمت تصمیم می‌گیرد ۵۰ تتر دیگر به وثیقه آن اضافه کند. با این اقدام، پشتوانه اختصاص‌یافته به موقعیت افزایش پیدا می‌کند و قیمت لیکویید شدن برای موقعیت خرید معمولا پایین‌تر می‌رود.

اما اضافه کردن مارجین دو موضوع را تغییر نمی‌دهد: زیان فعلی معامله از بین نمی‌رود و تعداد واحد دارایی موجود در موقعیت نیز خودبه‌خود بیشتر نمی‌شود.

اگر بازار همچنان خلاف جهت معامله حرکت کند، مبلغ اضافه‌شده هم در معرض زیان قرار می‌گیرد. به همین دلیل تامین وثیقه بیشتر نباید صرفا واکنشی برای عقب انداختن لیکوییدیشن باشد.

همچنین اضافه کردن مارجین را نباید با افزایش حجم موقعیت اشتباه گرفت. وقتی معامله‌گر بدون تغییر حجم، فقط وثیقه بیشتری اختصاص می‌دهد، حساسیت دلاری سود و زیان به تغییر قیمت دارایی ثابت می‌ماند. اما افزایش حجم موقعیت، ارزش اسمی معامله و در نتیجه سود و زیان احتمالی را تغییر می‌دهد.

تاثیر کارمزد و فاندینگ ریت بر مارجین

مبلغی که معامله‌گر به عنوان مارجین اختصاص می‌دهد، تنها عامل موثر بر وضعیت حساب نیست. هزینه‌های اجرای سفارش و پرداخت‌های فاندینگ نیز می‌توانند سود خالص، موجودی قابل استفاده یا پشتوانه موقعیت را تغییر دهند.

کارمزد معاملات فیوچرز

صرافی‌ها معمولا هنگام اجرای سفارش، متناسب با ارزش معامله و نوع سفارش کارمزد دریافت می‌کنند. نرخ کارمزد ممکن است برای سفارش‌های میکر (Maker) و تیکر (Taker) متفاوت باشد.

فرض کنید کارمزد اجرای یک سفارش ۰.۰۵ درصد و ارزش معامله ۲۰۰۰ تتر باشد. هزینه باز کردن موقعیت در این مثال برابر است با:

۲۰۰۰ × ۰.۰۰۰۵ = ۱ تتر

اگر معامله با همان ارزش اسمی و نرخ کارمزد بسته شود، یک تتر دیگر نیز بابت خروج پرداخت می‌شود. در این حالت مجموع هزینه اجرای ورود و خروج ۲ تتر خواهد بود.

در معامله‌ای با ۲۰۰ تتر مارجین اولیه، همین ۲ تتر معادل یک درصد مارجین است. اگر ارزش موقعیت هنگام خروج یا نرخ کارمزد تغییر کند، مبلغ نهایی نیز متفاوت خواهد بود.

فاندینگ ریت و تاثیر آن بر پشتوانه معامله

در قراردادهای پرپچوال، فاندینگ ریت (Funding Rate) سازوکاری برای کمک به نزدیک نگه داشتن قیمت قرارداد به قیمت بازار مرجع است.

بسته به جهت موقعیت و علامت نرخ فاندینگ، معامله‌گر ممکن است در زمان‌های تعیین‌شده مبلغی پرداخت یا دریافت کند. برای مثال، در سازوکار متعارف، زمانی که فاندینگ مثبت است موقعیت‌های لانگ به موقعیت‌های شورت پرداخت می‌کنند و در زمان منفی بودن نرخ، جهت پرداخت برعکس می‌شود.

اگر ارزش موقعیت هنگام محاسبه فاندینگ ۲۰۰۰ تتر و نرخ آن ۰.۰۱ درصد باشد، مبلغ تقریبی فاندینگ برای آن نوبت برابر با ۰.۲ تتر خواهد بود.

این مبلغ ممکن است کوچک به نظر برسد، اما در معاملات اهرمی یا موقعیت‌هایی که برای مدت طولانی باز می‌مانند، مجموع پرداخت‌های فاندینگ می‌تواند بر بازده نهایی تاثیر محسوسی داشته باشد. دریافت فاندینگ نیز همیشگی نیست و نرخ آن می‌تواند در نوبت‌های بعدی تغییر کند.

چگونه مقدار مارجین مناسب را برای معامله تعیین کنیم؟

برای تعیین مارجین، بهتر است محاسبه از میزان زیان قابل تحمل شروع شود، نه از حداکثر اهرمی که صرافی ارائه می‌دهد. ابتدا باید مشخص شود در چه قیمتی تحلیل معامله اعتبار خود را از دست می‌دهد و خروج در آن نقطه چه مقدار زیان ایجاد خواهد کرد.

فرض کنید معامله‌گری ۱۰۰۰ تتر سرمایه دارد و تصمیم گرفته است در یک معامله، حداکثر یک درصد حساب یعنی ۱۰ تتر را به عنوان ریسک برنامه‌ریزی‌شده در نظر بگیرد.

اگر فاصله قیمت ورود تا حد ضرر ۲ درصد باشد، ارزش تقریبی موقعیت از فرمول زیر محاسبه می‌شود:

ارزش موقعیت = مقدار ریسک دلاری ÷ فاصله نسبی حد ضرر

۱۰ ÷ ۰.۰۲ = ۵۰۰ تتر

بنابراین ارزش تقریبی موقعیت باید ۵۰۰ تتر باشد تا حرکت ۲ درصدی خلاف جهت معامله، پیش از هزینه‌ها، معادل ۱۰ تتر زیان ایجاد کند.

اگر معامله‌گر برای این موقعیت اهرم ۵ را انتخاب کند، مارجین اولیه تقریبی برابر با ۱۰۰ تتر خواهد بود. با اهرم ۱۰، مارجین اولیه به حدود ۵۰ تتر کاهش پیدا می‌کند، اما ریسک برنامه‌ریزی‌شده بر اساس حد ضرر همچنان ۱۰ تتر است؛ مشروط بر اینکه اندازه موقعیت ثابت بماند.

البته حد ضرر همیشه در قیمت تعیین‌شده اجرا نمی‌شود. لغزش قیمت، جهش بازار، کاهش نقدینگی و کارمزدها ممکن است باعث شوند زیان واقعی از مقدار برنامه‌ریزی‌شده بیشتر شود. همچنین باید فاصله حد ضرر تا قیمت لیکویید شدن بررسی شود تا معامله پیش از رسیدن به نقطه خروج موردنظر، به صورت اجباری بسته نشود.

نکاتی که قبل از تعیین مارجین باید بررسی شوند

• ارزش واقعی موقعیت: اندازه معامله بر حسب ارزش اسمی مشخص باشد، نه فقط مقدار وثیقه‌ای که صرافی نمایش می‌دهد.
• محل حد ضرر: نقطه خروج باید با منطق تحلیل و میزان زیان قابل تحمل هماهنگ باشد.
• قیمت لیکویید شدن: فاصله موقعیت تا لیکوییدیشن با توجه به نوع مارجین و شرایط قرارداد بررسی شود.
• هزینه‌های معامله: کارمزد ورود و خروج، فاندینگ احتمالی و لغزش قیمت در محاسبه ریسک لحاظ شوند.
• ریسک کل حساب: در صورت داشتن چند موقعیت باز، میزان زیان احتمالی مجموع معاملات و همبستگی میان دارایی‌ها در نظر گرفته شود.

این بررسی‌ها مانع تمام زیان‌ها نمی‌شوند، اما کمک می‌کنند مقدار سرمایه درگیر هر معامله بر اساس یک برنامه مشخص تعیین شود.

اشتباهات رایج معامله‌گران در استفاده از مارجین

بخش قابل توجهی از مشکلات مربوط به مارجین از اشتباه در محاسبات پیچیده ایجاد نمی‌شود، بلکه نتیجه برداشت نادرست از چند مفهوم ساده است.

یکی از این اشتباهات، یکسان دانستن مارجین اولیه با حداکثر زیان معامله است. در حالت ایزوله، وثیقه اختصاص‌یافته معمولا محدوده اصلی سرمایه در معرض خطر را مشخص می‌کند، اما در کراس ممکن است موجودی بیشتری از حساب تحت تاثیر قرار بگیرد. همچنین زیان برنامه‌ریزی‌شده بر اساس حد ضرر، لزوما برابر با کل مارجین اولیه نیست.

اشتباه دیگر، افزایش اهرم با هدف سود بیشتر بدون توجه به اندازه موقعیت است. اهرم بالاتر اگر با افزایش حجم معامله همراه شود، زیان احتمالی را نیز بیشتر می‌کند. اگر حجم ثابت بماند، تغییر اهرم بیشتر بر مارجین موردنیاز و شرایط لیکویید شدن تاثیر دارد.

برخی معامله‌گران نیز هنگام نزدیک شدن به لیکوییدیشن، بدون بررسی اعتبار تحلیل خود، مرتبا مارجین اضافه می‌کنند. این روش ممکن است معامله را برای مدتی بیشتر باز نگه دارد، اما در یک روند نامطلوب می‌تواند سرمایه بیشتری را درگیر کند.

نادیده گرفتن هزینه‌های فاندینگ، استفاده هم‌زمان از چند موقعیت همبسته در حالت کراس و اعتماد کامل به اجرای حد ضرر نیز از اشتباهاتی هستند که می‌توانند ریسک واقعی حساب را بیشتر از مقدار پیش‌بینی‌شده کنند.

مهم‌ترین مسئله این است که معامله‌گر قبل از ورود بداند چه مقدار سرمایه برای باز کردن موقعیت لازم دارد، در صورت رسیدن قیمت به حد ضرر چقدر زیان می‌کند و تحت چه شرایطی امکان بسته شدن اجباری معامله وجود دارد.

سخن آخر

مارجین در معاملات فیوچرز سرمایه‌ای است که به عنوان وثیقه برای باز کردن و حفظ یک موقعیت معاملاتی استفاده می‌شود. مارجین اولیه مقدار پشتوانه لازم برای ورود به معامله را مشخص می‌کند، در حالی که مارجین نگهداری یکی از عوامل تعیین‌کننده شرایط ادامه فعالیت موقعیت و لیکویید شدن آن است.

تفاوت کراس و ایزوله نیز به نحوه تامین این پشتوانه مربوط می‌شود. در ایزوله، وثیقه هر موقعیت به صورت مستقل مدیریت می‌شود، اما در کراس، موجودی واجد شرایط می‌تواند میان چند موقعیت مشترک باشد.

برای استفاده درست از مارجین، تنها دانستن فرمول تقسیم ارزش معامله بر اهرم کافی نیست. اندازه موقعیت، هزینه‌ها، فاصله حد ضرر، شرایط لیکویید شدن و میزان ریسک کل حساب نیز باید مشخص باشند. در نهایت، مقدار کم مارجین اولیه لزوما نشان‌دهنده کم‌ریسک بودن معامله نیست؛ آنچه اهمیت دارد، میزان زیانی است که یک موقعیت می‌تواند به سرمایه معامله‌گر وارد کند.

سوالات متداول

مارجین در فیوچرز همان کارمزد معامله است؟

خیر. مارجین وثیقه‌ای است که برای باز کردن و نگهداری موقعیت درگیر می‌شود، اما کارمزد هزینه اجرای سفارش است. مارجین لزوما هنگام باز شدن معامله از بین نمی‌رود، در حالی که کارمزد طبق شرایط صرافی دریافت می‌شود.

مارجین اولیه با مارجین نگهداری چه تفاوتی دارد؟

مارجین اولیه حداقل سرمایه موردنیاز برای باز کردن موقعیت است. مارجین نگهداری حداقل پشتوانه لازم برای حفظ آن محسوب می‌شود. اگر الزامات مارجین نگهداری تامین نشوند، صرافی می‌تواند فرایند لیکویید شدن را آغاز کند.

مارجین بیشتر باعث کاهش احتمال لیکویید شدن می‌شود؟

اگر اندازه موقعیت ثابت بماند، اضافه کردن مارجین در حالت ایزوله معمولا فاصله تا لیکویید شدن را افزایش می‌دهد. با این حال، این اقدام زیان فعلی را کاهش نمی‌دهد و مقدار سرمایه در معرض خطر را بیشتر می‌کند.

مارجین کراس بهتر است یا ایزوله؟

پاسخ به نحوه مدیریت ریسک بستگی دارد. ایزوله برای تفکیک وثیقه هر موقعیت کاربرد دارد، در حالی که کراس امکان استفاده مشترک از موجودی واجد شرایط را فراهم می‌کند. در کراس، زیان یک معامله ممکن است بخش بیشتری از حساب را تحت تاثیر قرار دهد.

آیا تغییر اهرم باعث تغییر سود و زیان معامله می‌شود؟

اگر ارزش موقعیت ثابت بماند، تغییر اهرم به تنهایی سود و زیان دلاری ناشی از حرکت قیمت را تغییر نمی‌دهد. اما اگر افزایش اهرم با بزرگ‌تر شدن موقعیت همراه باشد، میزان سود و زیان احتمالی نیز افزایش پیدا می‌کند.

آیا تمام مارجین پس از باز کردن معامله از بین می‌رود؟

خیر. مارجین به عنوان وثیقه درگیر می‌شود و پس از بسته شدن عادی موقعیت، پشتوانه باقی‌مانده با لحاظ سود، زیان و هزینه‌ها آزاد خواهد شد. در صورت لیکویید شدن ممکن است تمام مارجین اختصاص‌یافته از دست برود.

تفاوت مارجین آزاد و موجودی حساب چیست؟

موجودی حساب دارایی ثبت‌شده در حساب معاملاتی را نشان می‌دهد، اما مارجین آزاد یا موجودی قابل استفاده، بخشی از منابع واجد شرایط است که با توجه به موقعیت‌ها، سفارش‌ها و محدودیت‌های صرافی برای فعالیت جدید در دسترس قرار دارد.